“Köklerden Geleceğe” Değerler Eğitimi Üzerine Bir Araştırma
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.18785308Anahtar Kelimeler:
Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli, Kültür, Değerler, Değerler eğitimiÖzet
Bu çalışmanın amacı, “Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli” ile yenilenen öğretim programlarının bileşenlerinden biri olan ve “köklerden geleceğe” taşınmak istenen millî ve manevi değerlerin kaynaklarının araştırılarak “Erdem-Değer-Eylem Çerçevesi” kapsamında öğrencilerde gerçekleştirilmesi beklenen değerlerin köklerini örneklerle ortaya koymaktır. Bu çalışmada “doküman incelemesi” tekniği kullanılmış; ilgili dokümanlardan elde edilen veriler Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli’nde belirtilen değerlere göre bir plan dâhilinde içerik analizi yapılarak betimlenmiştir. Bilimsel ve kültürel alanlarda tarihten, edebiyattan, sosyolojiden ve farklı disiplinlerden yararlanılarak toplumsal değerlere ilişkin araştırma yapılmıştır. Manevi alanda ise İslami literatürde değerler eğitimine kaynak teşkil eden Kur’an-ı Kerim ve Sünnet irdelenmiştir. Araştırmada günümüze ışık tutacak biçimde millî ve manevi değerler eğitimi disiplininin oluşumuna katkı sağlayacak göstergelere ulaşılmaya çalışılmıştır. Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli “Erdem-Değer-Eylem Çerçevesi” saygı, sorumluluk ve adalet çatı değerleri etrafında kümelenmiş olan değerler geçmişten günümüze örneklerle açıklanmıştır. Bu değerlerin yeryüzünde iyi ve doğru olanı hedefleyen evrensel değerler olduğu ve her toplumun kendi tarihi ve kültürü ile harmanlandığında yeni nesillere aktarılmasının daha rahat ve anlaşılabilir olacağı öngörülmektedir.
Referanslar
Aclûnî, İ. B. M. (2019), Keşfü'l-Hafa. M. Genç (çev). İstanbul: Beka Yayıncılık
Açıkgöz, S. (2020). Felsefi bir problem olarak Ahmed Yesevî'de insan. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Yıldırım Beyazıt Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara
Akçay, M. (2018). Türk kültüründe çalışmaya yönelik algı ve tutumların kültürel eserler bağlamında incelenmesi. Sosyal Siyaset Konferansları 73(2), 59-84
Aktaş, A. (2023). Mahremiyetin sosyal medya ile dönüşümünü Türk kültüründeki kapı mefhumu üzerinden okumak. Korkut Ata Türkiyat Araştırmaları Dergisi. Özel Sayı 1, 1207-1219.
Aktepe, V. & Tahiroğlu, M. (2016). Değerler eğitimi yaklaşımları ve etkinlik örnekleri. The Journal of Academic Social Science Studies, 42, 361-384, http://dx.doi.org/10.9761/JASSS2941
Algül, H. (2016). Alemlere Rahmet Hz. Muhammed. Ankara: Diyanet Vakfı Yayınları.
Aslanova, R. (2021). Evrensel değerler sisteminde İslam kültürü. S. Nematzade (çev.). İstanbul:
Atatürk, M. K. (2019). Nutuk. H. Başdemir (haz.). Ankara: Sinada Yayınevi.
Ayar, E. (2024). Bilge Tonyukuk Yazıtları’nın yeni baskısı üzerine. Bürküt Türk Dünyası Dergisi, 3(2), 212-234. http://dx.doi.org/10.56210/burkut49
Ayaz, E.S. (2021). Orhun Yazıtlarında Özgürlük ve Başkaldırı Kavramları. Trakya Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 11(22), 287-305, http://dx.doi.org/10.33207/trede.896802.
Aydemir, A. (2015). Divanü Lûgati’t-Türk’te sosyal yardımlaşma ve dayanışma. Route Educational and Social Science Journal. 2(2), 226-240.
Bailey, K. D. (2017). Methods of social research. U.K: The Free Press.
Banning, F., Czupryna, M. & Kamiński, B. (2023). How schwartz values influence social networks iven the workplace. In Conference of The European Social Simulation Association (pp. 483-493). London: Springer.
Bozok, E. (2018). Türkçenin söz varlığında temizlik kavram alanı. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Ondokuz Mayıs Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Samsun
Buhari, (1994). Sahih-i Buhari. M. Sofuoğlu (çev.). İstanbul: Ötüken Yayınları.
Canan, İ. (1995). Hadis külliyatı kütüb-i sitte tercüme ve şerhi. Ankara: Akçağ Yayınları.
Cevizci, A. (2000). Felsefe terimleri sözlüğü. İstanbul: Paradigma Yayınları.
Çağrıcı, M. (2013). İslâm ahlâk düşüncesinde adalet. Din ve Hayat: İstanbul Müftülüğü Dergisi, 18, 16-19
Çağrıcı, M. (2020). İslam düşüncesinde ahlak. İstanbul: Dem Yayınları.
Çam, N. (1994). İslam’da sanat resim ve mimari. Ankara: Elektronik İletişim Ajansı.
Çanak, Ö. (2019). İslâm öncesi Türk kültüründe insani değerler. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul
Demiray, K. (1981). Türkçe sözlük. Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi.
Deveci, H., Belet, D., & Türe, H. (2013). Dede Korkut Hikâyelerinde yer alan değerler. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 12(46), 294-321.
Dever, A. & İslam, A. (2015). Tarihsel süreç içerisinde Türk kültüründe spor algısı. Manas Sosyal Araştırmalar Dergisi, 4(5), 46-61
Doğan, A. (2013). Büyük Türkçe Sözlük. Ankara: Akçağ Yayınları.
Dönmez, M., Balcı, S. & Çelik, H. (2019). Alevilikte musahiplik erkânı ve bu erkânın uygulamasındaki yaş ile ilgili genel değerlendirmeler. Anemon Muş Alparslan Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 7(1), 255–263.
Dönmez, Ö. & Uyanık, G. (2022). Farklı ülkelerde değerler eğitimi ve değer eğitimi programlarından örnekler. Temel Eğitim Araştırmaları Dergisi, 2(1), 74-88. https://doi.org/10.55008/te-ad.1099697
Dönmez, S. (2016). “Dede Korkut Kitabı” nokta-ı nazarından ‘dürüstlük, sözünde durma, mütevazılık ve merhamet’ erdemlerine felsefî bir bakış”. İlahiyat Akademi, 3, 89-100.
Eyduran, A. (2009). Türk kültürü ve edebiyatında çevgan oyunu. Erdem Dergisi, 53, 83-114
Farabi, (2017). İdeal devlet (El- Medînetü’l-Fâzıla). A. Arslan (çev.). İstanbul: İş Bankası Yayınları.
Gökalp, Z. (2025). Türk medeniyeti tarihi. İstanbul: Ötüken Yayınları.
Gürer, B. (2025). Türk maarif ansiklopedisi, https://turkmaarifansiklopedisi.org.tr (Erişim: 01.06.2025)
Gürtunca, M.F. (1982). Peygamberler tarihi. İstanbul: Sağlam Yayınevi.
Hadislerle İslam (2025). https://hadislerleislam.diyanet.gov.tr/sayfa.php?CILT=3&SAYFA (Erişim: 05.09.2025)
İmam Gazâlî (1995). İhyâu ‘Ulûmi’d-Dîn. A. Serdaroğlu (çev.). İstanbul: Bedir Yayınevi
İslam ve İhsan (2025). https://www.islamveihsan.com/ (Erişim: 01.12.2025)
Kafesoğlu, İ. (1995). Türkler ve medeniyet. İstanbul: Hamle Basın Yayın.
Kandemir, M. Y. (2015). El-edebü'l-müfred tercüme ve şerhi, 1-2. İstanbul: Tahlil Yayınları,
Kara, Ö.Ö. (2024). Musahip Mustafa Paşa’nın mahmilikten hamiliğe uzanan yolculuğu. Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, 33, 390-403.
Kaşgarlı Mahmud (2005). Divanü lûgat-it-Türk tercümesi. M. Küpoğlu (Haz.). İstanbul: Kabalcı Yayınevi.
Kayadibi, F. (2025), Türk-İslam düşünürlerinde sevgi, barış ve hoşgörü (Mevlana, Yunus Emre, Hacı Bektaş Veli, Ahmet Yesevi vs. ). https://www.ayk.gov.tr/ (Erişim: 03.06.2025)
Kelebek, M. (2010). İslâm hukukunda azınlık hakları ve İmam Serahsi’nin azınlık haklarına bakışı. https://isamveri.org/pdfdrg/G00005/2010_2/2010_2_Kelebekm.pdf. (Erişim: 11.06.2025).
Kızıler, H. & Canikli, İ. (2016). Değerler eğitimi. Ankara: Deneme Yayınları.
Kindî. (2021). Felsefî risâleler. M. Kaya (çev.). İstanbul: İz Yayıncılık
Kozak, M. A. (2023). Temizliğin sosyal tarihi üzerine. Gastroia: Journal of Gastronomy and Travel Research, 7(2), 576-589.
Kur’an-ı Kerim. (2024). Kur’an ve Türkçe açılaması. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayını.
Küpoğlu, M. (2005). Divanü Lûgat-it-Türk. İstanbul: Kabalcı Yayınevi.
Manav, F. (2021). Orhon yazıtlarında kağanın erdemleri üzerine bir değerlendirme: Platon’a yoğun göndermelerle. Millî Folklor, 130, 5-20
Mandaloğlu, M. (2022). Eski Türklerde aile ve evlilik anlayışı. Genel Türk Tarihi Araştırma Dergisi. 4(8), https://doi.org/10.53718/gttad.1067665
MEB (2025). Türkiye yüzyılı maarif modeli öğretim programları ortak metni. https://tymm.meb.gov.tr/upload/brosur/ortak_metin.pdf (Erişim: 13.11.2025)
Minaz, M. B. & Taş, H. (2020). Effect of biography-based values education on the attitudes of 4th grade primary school students towards the value of patriotism. Pegem Journal of Education and Instruction-PEGEGOG, 10(2), 555–592.
Mogalakwe, M. (2006). The use of documentary research methods in social research. African Sociological Review, 10(1), 221-230.
Nevevi, İ (2016). Riyazüs Salihin. M. Y. Kandemir (Çev.). İstanbul: Erkam Yayınları.
Oyman, N. R. (2019). Bazı Anadolu kilim motiflerinin sembolik çözümlemesi. Arış Dergisi, 14, 4-22. https://doi.org/10.34242/akmbaris.2019.
Özdemir, İ. (2001). Yalnız gezegen. İstanbul: Kaynak Kültür Yayın Grubu.
Özgen, M. K. (2020). Klasik Türk düşüncesinde hikmet ve erdem anlayışı. Bilimname, 41, 835-862. https://doi.org/10.28949/bilimname.708037
Öztürk, C. & Koçi-Çetin, E. (2024). Farabi’nin El-Medinetü’l Fazıla’sındaki Fazıl Şehir ve Cahil Şehrin Adaletle Değerlendirilmeleri. Journal of Emerging Economies and Policy, 9(2), 86-95
Öztürk, S. (2007). Çevre, insan ve tarih-II. İstanbul: İstanbul Büyükşehir Belediyesi Yayınları
Passini, S. (2020). The relationship between value and ideological orientations using the refined theory of basic values. Journal of Social and Political Psychology, 8(2), 708-720.
Rokeach, M. (1973). The nature of human values. U.K: Free Press.
Sak, R., Şahin-Sak, İ. T., Öneren-Şendil, Ç., & Nas, E. (2021). Bir araştırma yöntemi olarak doküman analizi. Kocaeli Üniversitesi Eğitim Dergisi, 4(1), 227-256. https://doi.org/10.33400/kuje.843306
Sarrafoğlu, F. (2018). Fatih Sultan Mehmet’i kapısından döndüren şeyh. https://www.islamveihsan.com/fatih-sultan-mehmeti-kapisindan-donduren-seyh.html. (Erişim: 04.09.2025)
Schwartz, S. H., & Cieciuch, J. (2022). Measuring the refined theory of individual values in 49 cultural groups: psychometrics of the revised portrait value questionnaire. Assessment, 29(5), 1005-1019. https://doi.org/10.1177/1073191121998760
Seyidoğlu, H. (2016). Bilimsel araştırma ve yazma el kitabı. Ankara: Can Yayınları.
Süngü, O. (2025) Hz. Adem Aleyhisselâm. https://siyerinebi.com/tr/ilk-insan-ilk-peygamber-hz-adem (Erişim: 29.11.2025).
Tan, M. (2022). Rumeli Kaybının Namık Kemal'in şiir ve piyeslerine yansımaları. Dil ve Edebiyat Araştırmaları, 26, 333-353. https://doi.org/10.30767/diledeara.1171614.
Taş, H. (2021). Mesnevî’de değerler ve Mesnevî’nin değerlere bakışı. Milli Eğitim, 50(230), 745-767. https://doi.org/10.37669/milliegitim.672051
Taş, H. (2024). Okul eğitiminin iflası. 2. baskı. Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık
Tosun, N. & Eraslan K. (2019). Hoca Ahmed Yesevi külliyatı. Ankara: Repro Yayınları
Turan, M. (2015). Destanlarla Çanakkale. İstanbul: Kutupyıldızı Yayınları.
Türkmen, E. (2010). Şems ve Mevlana. Çağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 7(2), 16-23.
Uzun, B. (2024). Değerler eğitimi yaklaşımlarının değerler eğitiminde rolü olan paydaşlar bağlamında incelenmesi. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Zonguldak.
Weber, A. (2015). Felsefe tarihi. H. V. Eralp (çev.). Ankara: Kabalcı Yayınları.
Yetişgin, M. & Özdamar, T. (2016). Türk devlet yönetme geleneği: Osmanlı Devleti ve azınlıklar. OTAM, 40, 167-194.
Yıldırım, M. & Çelik, S. (2010), Peygamberlerin sanatsal faaliyetleri üzerine. Necmettin Erbakan Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 29(29), 67-94.
Yılmaz, M. (2024). Değerler eğitimi aile öz yeterlilik inancı ölçeği geliştirilmesi ve değerler eğitimine yönelik ailelerin görüşleri: Bir karma yöntem araştırması. (Yayımlanmamış Doktora Tezi). Afyon Kocatepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Afyonkarahisar.
Yörük, D. (2016). Osmanlıdan günümüze Türk toplumunda çevre anlayışının gelişmesinde vakıflar ve dernekler. Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi, 1(40), 361-372. https://doi.org/10.21563/sutad.270403
Yunus Emre (2013). Nasihatler kitabı-risâletü'n-nushiyye. Z. Avşar (çev.). Ankara: Sistem Ofset.
Yusuf Has Hacib (2019). Kutadgu Bilig. M. Tunçel (haz.). Ankara: Gençlik Spor Yayınları.
Yükneki, E. A. (2019). Atebetü’l-Hakâyık, S. Çakmak (haz.). İstanbul: Türkiye Yazma Eserler
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Uluslararası Eğitime Özgün Bakış Dergisi

Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
