Türkiye’de Psikolojik Danışma ve Rehberlik Öğrencilerine Yönelik Lisansüstü Tezlerin Nitel Sentezi


Özet Görüntüleme: 3 / PDF İndirme: 4

Yazarlar

DOI:

https://doi.org/10.5281/zenodo.18797328

Anahtar Kelimeler:

Psikolojik danışma ve rehberlik, Lisansüstü tezler, PDR öğrencileri, Mesleki gelişim, Psikolojik iyi oluş

Özet

Bu çalışma, Türkiye’de 2005–2025 yılları arasında Psikolojik Danışma ve Rehberlik (PDR) öğrencilerini örneklem alan lisansüstü tezlerin bulgularını sentezleyerek, danışman eğitiminin gelişimsel eğilimlerini ve yapısal sınırlılıklarını ortaya koymayı amaçlamaktadır. Araştırma, Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi’nde erişime açık olan ve PDR öğrencilerini birincil örneklem olarak alan toplam 17 yüksek lisans tezini kapsamaktadır. Çalışmada nitel sentezleme yaklaşımı benimsenmiş; tezler empati, iletişim becerileri, öz-yeterlik, otantiklik, kültürel duyarlılık, psikolojik iyi oluş, kariyer kaygısı, süpervizyon süreçleri ve terapötik ittifak temaları çerçevesinde analiz edilmiştir. Bulgular, PDR öğrencilerinin empati, iletişim becerileri ve mesleki öz-yeterlik düzeylerinde eğitim süreci boyunca anlamlı bir gelişim gösterdiğini, özellikle sınıf düzeyi arttıkça empatik eğilimlerin yükseldiğini ortaya koymaktadır. Bununla birlikte, empati ve iletişim becerilerinin çoğunlukla kuramsal düzeyde ele alındığı; rol oynama, süpervizyonlu uygulama ve öz-yansıtma gibi deneyimsel öğrenme yöntemleriyle yeterince desteklenmediği belirlenmiştir. Süpervizyon, mesleki öz-yeterlik ve terapötik ittifakın güçlenmesinde kritik bir rol oynamakla birlikte, Türkiye’de süpervizyon uygulamalarının sınırlı ve yeterince standartlaşmamış olduğu görülmektedir. Ayrıca, kariyer kaygısı, atanma belirsizliği, ekonomik baskılar ve psikolojik destek hizmetlerine erişimde yaşanan güçlükler, PDR öğrencilerinin psikolojik iyi oluşunu olumsuz etkileyen temel risk alanları olarak öne çıkmaktadır. Sonuç olarak, Türkiye’deki PDR lisansüstü tezleri öğrenci gelişimine önemli katkılar sunmakla birlikte, danışman eğitiminin daha deneyimsel, süpervizyon temelli ve kariyer destekli bir yapıya dönüştürülmesi gerektiğini göstermektedir.

Referanslar

Akar, A. (2014). PDR ve psikoloji programı öğrencilerinin empatik eğilimleri ve narsistik kişilik özelliklerinin incelenmesi. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Toros Üniversitesi/Sosyal Bilimler Enstitüsü, Mersin.

Akgün, Ö., Akdeniz, M., Kavukçu, E., & Avcı, H. (2020). Medical students’ empathy level differences by medical year, gender, and specialty interest in akdeniz university. Journal of Medical Education and Curricular Development, (7), https://doi.org/10.1177/2382120520940658

Akyıl, Y. (2023). Investigation of the mediator role of authenticity between emotional intelligence and resilience levels of university students. Research on Education and Psychology, 7(3), 459–474. https://doi.org/10.54535/rep.1348449

Altınok, K. (2022). Rehberlik ve psikolojik danışmanlık lisans öğrencilerinin empatik eğilimleri ile iletişim becerileri arasındaki ilişkinin incelenmesi. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Kırşehir Ahi Evran Üniversitesi/Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Kırşehir.

Andersen, F., Johansen, A., Søndergaard, J., Andersen, C., & Hvidt, E. (2020). Revisiting the trajectory of medical students’ empathy, and impact of gender, specialty preferences and nationality: a systematic review. BMC Medical Education, 20(1), 1-18. https://doi.org/10.1186/s12909-020-1964-5

Bayne, H., Ocampo, R., & Wilson, T. (2023). Building cultural empathy and deconstructing whiteness in counselor education. Counselor Education and Supervision, 62(2), 118-131. https://doi.org/10.1002/ceas.12263

Camp, A., Foxx, S., & Flowers, C. (2018). Examining the relationship between the multicultural self-efficacy, empathy, and training of school counselors and their knowledge and skills supporting students experiencing homelessness. Professional School Counseling, 22(1), 1-10. https://doi.org/10.1177/2156759x19867332

Fırat, Y. (2023). Psikolojik danışma ve rehberlik bölümü son sınıf öğrencilerinin üstün yeteneklilere yönelik bilgi düzeyi ve görüşlerinin incelenmesi. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi/Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, İstanbul.

Fulton, C. (2016). Mindfulness, self-compassion, and counselor characteristics and session variables. Journal of Mental Health Counseling, 38(4), 360-374. https://doi.org/10.17744/mehc.38.4.06

Fulton, C. & Cashwell, C. (2015). Mindfulness‐based awareness and compassion: predictors of counselor empathy and anxiety. Counselor Education and Supervision, 54(2), 122-133. https://doi.org/10.1002/ceas.12009

Güneş-Özdemir, K. (2021). PDR öğrencilerinin otantiklik düzeylerinin çeşitli değişkenlere ve kişilik özelliklerine göre incelenmesi. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Bursa Uludağ Üniversitesi/Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Bursa.

Güzel, A. (2011). Rehberlik ve psikolojik danışmanlık öğrencilerinin biliş üstü becerilerinin çeşitli değişkenler bakımından karşılaştırılması ve empati eğilimleri ile olan ilişkisinin incelenmesi. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Ankara Üniversitesi/Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.

Hipolito‐Delgado, C., Pharaoh, T., & Hermosillo, J. (2016). Empathy and advocacy: successfully serving communities of color. The Journal of Humanistic Counseling, 55(1), 37-54. https://doi.org/10.1002/johc.12023

İslamoğlu, E. (2023). Herkes için istatistik I. Nobel Akademik Yayıncılık.

Johnson, D. (2018). The relationship between state mindfulness and working alliance among counselors-in‐training. The Journal of Humanistic Counseling, 57(1), 31-50. https://doi.org/10.1002/johc.12065

Kara, A. (2016). Rehberlik ve psikolojik danışmanlık 1. sınıf öğrencilerinin kariyer uyumluluğu düzeylerinin artırılmasına yönelik bir programın etkililiği. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Eskişehir Osmangazi Üniversitesi/Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Eskişehir.

Kourou, O. (2019). Rehberlik ve psikolojik danışmanlık öğrencilerinin varoluşsal kaygıları ile ait olma düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). İstanbul Gelişim Üniversitesi/Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.

Lee, D., Nam, S., Jeong, J., Kim, I., Park, E., & Higgins, K. (2024). Development and initial validation of the counselor self-discrepancy inventory. Research Square, 58(1), 1–14. https://doi.org/10.21203/rs.3.rs-4001740/v1

Madenüs, F. (2022). Rehberlik ve psikolojik danışmanlık öğrencilerinin geleceğe ilişkin olumsuz beklentileri ve kişilik özellikleri arasındaki ilişkinin incelenmesi: Biruni üniversitesi örneği. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Biruni Üniversitesi/Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, İstanbul.

Mamayusupova, D. (2020). Rehberlik ve psikolojik danışmanlık öğrencilerinin akademik öz – yeterlik düzeyleri ile eğitim stresi ve akademik kontrol odağı arasındaki ilişkinin incelenmesi. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Necmettin Erbakan Üniversitesi/Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Konya.

Okyay, C. (2024). Rehberlik ve psikolojik danışmanlık lisans öğrencilerinin kariyer farkındalığı ve stresle başa çıkma tarzları ile gelecek kaygısı arasındaki ilişki: pdr lisans öğrencilerine ilişkin araştırma. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi/Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, İstanbul.

Öztürk, F. (2024a). Rehberlik ve psikolojik danışmanlık öğrencilerinin öz-yeterlik ve terapötik ittifak düzeyleri arasındaki ilişkide süpervizyonda değerlendirme sürecinin aracılık rolü. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Bursa Uludağ Üniversitesi/Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Bursa.

Öztürk, İ. (2024b). Rehberlik ve psikolojik danışmanlık lisans öğrencilerinin psikolojik yardım gereksinimleri ve yardım almada karşılaştıkları zorluklar. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Hacettepe Üniversitesi/Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.

Pala, Ş. (2024). Rehberlik ve psikolojik danışmanlık yüksek lisans programı öğrencilerinin çeyrek yaşam krizi deneyimleri. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Hacettepe Üniversitesi/Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.

Peisachovich, E., Sombilon, E., Graham, N., Ladha, N., & Silva, C. (2024). Evaluating the effectiveness of empathy-based education in undergraduate nursing: a scoping review. Journal of Nursing Education, 63(6), 367-371. https://doi.org/10.3928/01484834-20240404-01

Quaglia, J., Cigrand, C., & Sallmann, H. (2022). Caring for you, me, and us: the lived experience of compassion in counselors. Psychotherapy, 59(3), 321-331. https://doi.org/10.1037/pst0000412

Richards, J., Petty, E., & Zelenski, A. (2020). Exploring empathy in genetic counseling students and new genetic counselors. Journal of Genetic Counseling, 30(1), 293-304. https://doi.org/10.1002/jgc4.1321

Smith, J., Lassiter, P., & Gutiérrez, D. (2020). Examining the relationship of emotional intelligence and cultural empathy in addiction counselors. Journal of Addictions & Offender Counseling, 41(2), 97-110. https://doi.org/10.1002/jaoc.12083

Tangal, A. R. (2019). Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık Öğrencilerinin Kişilik Tipleri ile Bölüm Memnuniyetleri Arasındaki İlişkinin İncelenmesi. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Gazi Üniversitesi/Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.

Taş, H. (2021). COVID-19 pandemisi sürecinde uygulamaya konan uzaktan eğitimin paydaş görüşleri bağlamında değerlendirilmesi. Eğitim ve İnsani Bilimler Dergisi: Teori ve Uygulama, 12(23), 23-49.

Tiring, O. (2025). 2025’te yükseköğretim öğrencilerinin yapay zekâ kullanımı: SSCI psikoloji çalışmaları. International Journal of Social and Economic Sciences, 15(1), 1-11.

Turp, H. H. (2017). Rehberlik ve psikolojik danışmanlık öğrencilerinin öznel iyi oluş ve bağlanma stilleri arasındaki ilişkinin incelenmesi. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Atatürk Üniversitesi/Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Erzurum.

Yavuz, F. (2006). Üniversite öğrencilerinde psikiyatrik belirtiler, öznel iyi oluş, benlik saygısı ve empatik eğilim düzeylerinin incelenmesi. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Marmara Üniversitesi/Eğitim Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.

Zorlu, S. (2024). Rehberlik ve psikolojik danışmanlık bölümü öğrencilerinin algılarına göre üniversitenin psikolojik ikliminin öz güven gelişimlerine etkisi. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Gaziantep Üniversitesi/Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Gaziantep.

İndir

Yayınlanmış

15.03.2026

Nasıl Atıf Yapılır

Tiring, O. (2026). Türkiye’de Psikolojik Danışma ve Rehberlik Öğrencilerine Yönelik Lisansüstü Tezlerin Nitel Sentezi. Uluslararası Eğitime Özgün Bakış Dergisi, 4(1), 25–36. https://doi.org/10.5281/zenodo.18797328